Սկզբում կանգնեցրեք վնասը, իսկ մաքրելով կզբաղվեք հետո։ Մաքուր համակարգչից փոխեք գաղտնաբառերը, պահպանեք վարակված կայքի կրկնօրինակն ու գրանցամատյանները (log-երը), հոստինգից վերցրեք մինչև կոտրվելը եղած վերջին կրկնօրինակը։ Այնուհետև դրանից վերականգնեք կայքը և փակեք այն խոցելիությունը, որով ներս են մտել, այլապես կոտրումը կկրկնվի։ Եթե կայքում քարտեր եք ընդունում, անմիջապես տեղեկացրեք բանկին․ Ամերիաբանկի պայմաններով դա խանութի պարտականությունն է, իսկ ժամկետը նշված է մեկ բառով՝ «անհապաղ»։
Սա կոտրո՞ւմ է, թե՞ խափանում
Google-ը կոտրված բովանդակությունը սահմանում է այսպես՝ դա ցանկացած բովանդակություն է, որը խոցելիությունների պատճառով կայքում տեղադրվել է առանց ձեր թույլտվության։ Ուղեցույցում նշվում են նաև վնասակար ծրագրերը և «սոցիալական ինժեներիան», երբ կայքն այցելուին ստիպում է վտանգավոր որևէ քայլ անել։ Բայց կայքը կարող է պարզապես խափանվել սկավառակի վրա տեղի սղության կամ չվճարված հոստինգի պատճառով, և այդ դեպքում այնտեղ որևէ օտար բան չկա։ Տարբերակելուն օգնում են նշանները։
| Ինչ եք տեսնում | Ինչ կարող է դա նշանակել | Որտեղ ստուգել |
|---|
| Google-ում ձեր հասցեի տակ օտար էջեր են, որոնք դուք չեք ստեղծել | Կոտրված բովանդակություն | Search Console, «Անվտանգության խնդիրներ» հաշվետվություն, որոնում՝ կայքի անվամբ |
| Կայքն ուղղորդում է օտար հասցեների, ավելի հաճախ՝ հեռախոսով | Վնասակար կոդ | Բացեք կայքը հեռախոսով՝ ոչ տանից, բջջային ինտերնետով |
| Կայքի ադմինկայում հայտնվել են օգտատերեր, որոնց դուք չեք ստեղծել | Կողմնակի հասանելիություն | Օգտատերերի ցանկը կայքի ադմինկայում |
| Հոստինգն արգելափակել է հաշիվը և նամակ ուղարկել | Սպամի տարածում կամ վիրուս կայքում | Հոստինգի նամակը, կառավարման վահանակը |
| Կայքը չի բացվում, օտար բովանդակություն չկա | Ավելի հաճախ խափանում է՝ տեղ չկա, հոստինգը վճարված չէ, դոմենի ժամկետն անցել է | Հոստինգի վահանակ, դոմենի գործողության ժամկետ |
Ինչ անել առաջին ժամվա ընթացքում
- Մի՛ ջնջեք ֆայլերը և մի՛ վերատեղադրեք կայքը միանգամից։ Ներբեռնեք ֆայլերն ու բազան այնպես, ինչպես կան․ դրանցով հետո կհասկանան, թե ինչպես են ներս մտել։
- Մաքուր սարքից (ոչ այն համակարգչից, որտեղ կարող էր վարակ լինել) փոխեք գաղտնաբառերը՝ հոստինգի վահանակ, կայքի ադմինկա, FTP կամ SSH, տվյալների բազա, դոմենի էլ․ փոստ, ռեգիստրատորի անձնական էջ։ Որտեղ կա երկփուլ մուտք, միացրեք։ Ջնջեք անծանոթ օգտահաշիվները։
- Եթե կայքը վիրուս է տարածում կամ սպամ է ուղարկում, փակեք այն «տեխնիկական աշխատանքներ» ցուցադրող էջով։ Ավելի լավ է դատարկ էջ, քան այցելուներ, ովքեր վարակվում են։
- Գրեք հոստինգին (հարցերը՝ ստորև) և պատասխանին սպասեք գրավոր․ բանավոր խոստումներին հետո հղում անել չեք կարողանա։
- Վերականգնեք կայքը մաքուր կրկնօրինակից, թարմացրեք կառավարման համակարգն ու հավելվածները, ջնջեք դրանք, որոնցից չեք օգտվում։ Հնացած փլագինը կարող էր հենց այն «դուռը» լինել։
- Ստուգեք էլ․ փոստի վերահասցեավորումները և DNS գրառումները․ եթե այնտեղ անծանոթ բան է հայտնվել, հեռացրեք։
Ինչ պահանջել հոստինգից
Սովորական հոստինգում, եթե չունեք ձեր ադմինիստրատորին, ոչ ոք ձեր փոխարեն գրանցամատյանները չի կարդա, ուստի դրանք պահանջեք գրավոր։ Հարցերի ցանկը՝
- Մուտքերի և սխալների գրանցամատյանները (log-երը) այն ժամկետի համար, որը պահպանվում է հոստինգում։
- Մինչև կոտրվելը եղած վերջին կրկնօրինակի ամսաթիվը և դրանից կայքը վերականգնելու հնարավորությունը։
- Ո՞ր ֆայլերն է սկաները համարել վարակված։
- Արդյո՞ք խնդիրը տարածվել է ձեր հաշվի տակ գտնվող այլ կայքերի վրա։
- Ովքե՞ր և որտեղի՞ց են մուտք գործել կառավարման վահանակ, FTP և SSH։
Եթե պարզվի, որ սերվերի գաղտնաբառը վաղուց շրջանառվում է մեսենջերներում, կարդացեք SSH-բանալիներով մուտք գործելու մասին հոդվածը․ այնտեղ բացատրվում է, թե ինչպես փակել նախկին կապալառուի հասանելիությունը։
Ինչպես վերականգնել Google-ի վստահությունը
Եթե Google-ը նկատել է կոտրվելը, Search Console-ում կհայտնվի «Անվտանգության խնդիրներ» հաշվետվությունը։ Ըստ Google-ի ուղեցույցի՝ քայլերի կարգը հետևյալն է․ բացել խնդիրը և դիտել հասցեների օրինակները (օրինակների ցանկը կարող է ամբողջական չլինել), մաքրել կայքն ամբողջությամբ՝ ներառյալ այն էջերը, որոնք չկան օրինակներում, ստուգել ուղղումները և սեղմել «Հայցել ստուգում»՝ նկարագրելով, թե ինչ եք արել։ Մաքրել կարելի է երկու ճանապարհով՝ վերականգնել ֆայլերը վերջին անվնաս կրկնօրինակից կամ ձեռքով հեռացնել օտար բովանդակությունը։
| Ինչ | Ինչ է ասված Google-ի ուղեցույցում |
|---|
| Ստուգման ժամկետը | «Մի քանի օրից մինչև մի քանի շաբաթ» |
| Կրկնակի ուղարկում | Չուղարկել, քանի դեռ նախորդ հայտի վերաբերյալ որոշում չկա |
| Ուղարկում մինչև խնդիրը շտկելը | Կարող է երկարացնել հաջորդ ստուգումը կամ հանգեցնել «կրկնակի խախտող» նշման |
Կվերականգնվե՞ն արդյոք դիրքերը և ե՞րբ՝ ոչ ոք չգիտի, և ես դա չեմ խոստանում։ Ուղեցույցը ևս դա չի խոստանում։
Ում տեղյակ պահել
| Ում | Երբ | Ինչպես |
|---|
| Բանկին, եթե քարտեր եք ընդունում | Անմիջապես | Պայմանագրի կոնտակտներով։ Ամերիաբանկի պայմանների 7.9 կետը՝ էջի խափանում կամ երրորդ անձանց մուտք գործարքների կառավարման ծրագրին, տեղեկացնել անհապաղ և դադարեցնել քարտերի ընդունումը մինչև բանկի ցուցումները։ Կետ 7.7՝ նույնը քարտապանների տվյալներին կողմնակի հասանելիության ցանկացած իրական հավանականության դեպքում |
| Google | Մաքրելուց հետո | «Հայցել ստուգում» Search Console-ում |
| AM-CERT | Ըստ ցանկության | cert@am-cert.am, +374 12 20 80 80 |
AM-CERT-ի մասին ասեմ անկեղծ․ իր էջում կենտրոնը որպես նպատակ նշում է երկրի կրիտիկական ենթակառուցվածքների միջադեպերին արձագանքումը և ծառայություններ է առաջարկում պետական հատվածին ու մասնավոր կազմակերպություններին։ Ընդունո՞ւմ է արդյոք այն փոքր խանութի կոտրվելու մասին դիմումները, ես չեմ ստուգել։
Առանձին հարց է՝ եթե կայքում եղել են հայտեր կամ պատվերներ, և տվյալները կարող էին արտահոսել, արդյո՞ք սեփականատերը պարտավոր է տեղեկացնել հաճախորդներին կամ կարգավորողին։ Հայաստանյան օրենսդրության պահանջները ես չեմ ստուգել։ Խորհրդակցեք իրավաբանի հետ նախքան հաճախորդներին գրելը։ Սա պարզաբանում է, ոչ թե իրավաբանական խորհրդատվություն։
Ինչպես խուսափել կրկնությունից
Պետք են այնպիսի կրկնօրինակներ, որոնցից արդեն գոնե մեկ անգամ վերականգնել եք կայքը․ չստուգված կրկնօրինակը ոչինչ չի երաշխավորում։ Թարմացումները կատարվում են ըստ ժամանակացույցի։ Յուրաքանչյուր մարդ ունի իր օգտահաշիվը, իսկ երբ կապալառուն հեռանում է, նրա հաշիվը փակվում է հենց նույն օրը։
Մենք դա անում ենք կայքի սպասարկման շրջանակում՝ մոնիթորինգ, կրկնօրինակներ, թարմացումներ, հայտնի խոցելիությունների փակում՝ ամսական 20 000 ֏-ից։ Եթե ունեք ադմինիստրատոր, ով պահում և ստուգում է կրկնօրինակները, մենք ձեզ պետք չենք։ Իսկ եթե չգիտեք՝ ունի՞ արդյոք ձեր կայքը գոնե մեկ աշխատող կրկնօրինակ, գրեք մեզ․ կսկսենք հենց այդ հարցից։
Աղբյուրներ